ZIJPAD van RELIGIE

RELIGIE

Het oriëntatiesysteem van de geest

©NASA

Om uiterlijk in evenwicht te blijven beschikt de mens over een gevoelig orgaan. In het binnenste van dat orgaan bewegen kristallen in een gyroscopisch opgehangen labyrint met de zwaartekracht mee. Daardoor vallen we bijvoorbeeld niet zomaar om en zijn we ons bewust van waar we staan of liggen ten opzichte van de omgevende ruimte. Zonder dit evenwichtsorgaan zouden we voortdurend vallen en overal tegen aan lopen. Samen met waarnemingen van de ogen en het spiergevoel (de reflexen) reguleert het evenwichtsorgaan ons equilibrium binnen de drie dimensies. Maar de werkelijkheid heeft meer dan drie dimensies, bijvoorbeeld de vierde dimensie van de tijd die wij doorleven, en dan de dimensie van de → verbeeldingskracht. Ook daarbinnen zoekt de mens vroeger of later een weg om in balans te blijven.

Het systeem om de weg te vinden

Naast het evenwichtsorgaan beschikken we over het vermogen van oriëntatie, waardoor we ons doelbewust kunnen voortbewegen. Wij kunnen 360 verschillende richtingsgraden uitlopen, en opwaarts, benedenwaarts. Om te weten waar we zijn, verkennen we onze omgeving. Wij doen dat op basis van optische en akoestische waarnemingen die we onder onze slapen, in de hippocampus, tot een landkaart verwerken en aansluitend in het geheugen van de retrospleniale cortex opslaan, achter de balk die de beide helften van onze hersenen verbindt. De oriëntatiezin berust dus op een hooggecompliceerde voorziening van de natuur die we met astronomische waarnemingen, geografische kaarten, nautische kompassen en GPS-systemen hebben aangevuld. Richting kiezen wij door ons te “oriënteren”. Dat deden we oorspronkelijk allen op het oosten, in de richting van de opgaande zon, de 'sol oriens', of de vaste stand van een ster. Ook ons leven is een soort voortbeweging door een ruimte van A (geboorte) naar B (dood), en ook die voortgang vereist evenwicht en oriëntatie. Taalkundig hebben “zin” en “richting” (en trouwens ook het woord 'zijn') dezelfde oude wortel: sinnan = gaan, reizen, streven. En daar heeft religie alles mee te maken. De stemmen van kerktorens, tempelbellen, klokken en muezzins willen de weg wijzen. Die weg zijn velen bijster geraakt naarmate het zelfstandige denken groeide en de mensenwereld en het universum er heel anders uit gingen zien dan vroeger.

De moeilijk te vinden waarheid

Maar wat doen, wat laten? De eenvoudige vraag wat ‘waarheid’ is, beantwoordt een buitenlands lexicon op internet met niet minder dan 25 pagina’s tekst. Het betekent alvast dat we het niet werkelijk weten. ‘Waar’ wil taalhistorisch zeggen dat iets niet verborgen is, maar dat is de waarheid wel degelijk. Er bestaan alleen in de wijsbegeerte meer dan tien theorieën over wat in klassieke zin waar is, in overeenstemming met de “feitelijke werkelijkheid”. Maar de realiteit is onbegrijpelijker dan ze ooit is geweest, natuurwetenschappelijk in eerste linie, maar geesteswetenschappelijk niet minder. De ontdekking van spinnende ferionen en bosonen in de materie, het deeltje van Higgs of de snaartheorieën die in hogere dimensies naar een enkele kracht achter de vier fundamentele krachten in de natuur zoeken, hebben allengs de ondergang van de klassieke kosmos bezegeld. Erachter daagt een nieuw, holistisch universum op dat, naar het zich laat aanzien, een nieuwe definitie van de wereld der dingen vereist. Het natuurlijke en het bovennatuurlijke liggen mogelijk in één enkel veld van massaloze energieën die alles voortbrengen en behouden. Meer hierover in → “Waarheid – Het betrekkelijke en het absolute.

Geloof vereist verstand

Before all else, God created the mind. From the dawn of creation, it was made to be revealed in the temple of man.

- 'Abdu'l-Bahá in “The Secret of Divine Civilization”

Sinds het ontwaken van het religieuze bewustzijn, tienduizenden jaren geleden, blijven mensen onvermoeid over een hogere wereld speculeren. Het pantheon van goedgelovigheid wemelt van projecties van het voorstellingsvermogen dat, ongeremd door de kritische rede, fantasievolle figuranten heeft voortgebracht. In de denkbare wereld boven de werkelijkheid kent de heilige verbeeldingskracht geen grenzen. Het christendom overtreft erbij andere monotheïstische godsdiensten door het dogma dat God “vlees is geworden” in Jezus Christus.

Door te verkondigen dat geloof het onverstand en de kinderlijkheid heiligt, heeft de Kerk in de loop van haar ontstaansgeschiedenis geloofswaarheden gepostuleerd die geen mens begrijpt maar die de gelovige ootmoedig aanvaardt – van de vleeswording van het Woord en de drie-eenheid van één God uit het kerkbegin tot aan de fysieke tenhemelopneming van de Maagd Maria, een dogma uit 1950. Toch toont elke concordantie van de Bijbel aan dat “verstand” en “verstandig” onmisbaar zijn om niet bijgelovig te worden. Bijvoorbeeld in het Het Boek Wijsheid in de katholieke Bijbel (6.15):

“Een mens kan zijn verstand niet beter gebruiken dan door aan haar te denken. Wie om haar wakker ligt zal spoedig vrij van zorgen zijn.” Meer hierover in → “Hoe God te zien”, Het godsbeeld van de jongste wereldreligie.

Over de god die niet bestaat

Velen hebben hun oude geloof verlaten, andere maken er folklore of een schrikbeeld van. “God is dood” - het is populair om Nietzsche te citeren. God zoals die in zijn tijd werd voorgesteld, was weliswaar een “veel te extreme hypothese”, doch de filosoof beklaagde de duisternis die over de samenleving was gekomen en leek op momenten de “oneindige smart” van de godverlatenheid te delen die de denker Hegel al aan het begin van de 19e eeuw had gevoeld. Friedrich Nietzsche werd in 1844 in Saksen geboren.

Een half jaar eerder was er in Perzië door de Báb de poort open gegaan naar een nieuwe denkwereld - die van een onkenbare God die zichzelf in waarneembare manifestaties relativeert teneinde binnen het menselijke kenvermogen te kunnen verschijnen – Geest in geest. Op deze wijze heeft God zich steeds opnieuw gemani­festeerd. De Geest Gods verschijnt aan de mensheid zoals de zon in een spiegelend oppervlak verschijnt. Maar God komt niet, gaat niet, heeft geen begin, geen einde.

Bahá’ís zien de komst van God als de dageraad, wanneer de zon verrijst terwijl hij stilstaat. Zo openbaart God zich op de ochtenden van nieuwe tijden in een theofanie aan het gewelf van het inzicht. Het komen of wederkomen van Vader, Zoon of Heilige Geest is niet te zien of te verfilmen, te vertonen. Wie cinemascopische taferelen verwacht zal wachten en wachten.
Meer →

De gevolgen van massaal ongeloof

Volgens een schatting van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) zal tweederde van de bevolking van ons land binnen één generatie buitenkerkelijk zijn, zij het niet meteen ook atheïstisch. Dagblad Trouw sprak al van “een land van lege kerken”. De demografen van het SCP schatten dat ongeveer een vijfde van de volwassen Nederlanders “zoekers in spiritueel opzicht” zijn.

Meer dan een eeuw geleden, toen nog bijna alle burgers lid waren van een kerkgenootschap, schreef Bahá’u’lláh:

De levenskracht van 's mensen geloof in God sterft uit in ieder land. Alleen Zijn heilzaam geneesmiddel kan deze ooit herstellen. De voortwoekerende goddeloosheid vreet in het essentiële van de menselijke samenleving. Kan iets anders dan het Elixer van Zijn machtige Openbaring haar zuiveren en hernieuwen?

Uit de binnenste kern van religie komt de bezieling van de samenleving, haar vorming en behoud. Maar als de ziel het lichaam verlaat, vallen de delen weer uiteen. Dat komt doordat organisaties zich als organismen gedragen – ze ontstaan en vergaan; verouderen en verzetten zich ertegen. Als godsdiensten in een ouderdomscrisis verkeren, trachten ze de tijd in te halen die verstreken is en blijven in werkelijkheid staan. De religie van God loopt door volmaakte timing aan de tijdperken vooruit en verjongt zich door voortschrijdende openbaring.

Alle trends gaan naar 1

Alle processen in de wereld waarin de mens meespeelt, gaan in de richting van onderlinge verbanden. Door dat wij onze planeet van een afstand kunnen bekijken, beseffen wij zijn wonderbaarlijkheid. Vrede is het hoogste doel van de volkeren. Snel toenemende gevaren dwingen de mensheid tot onderling overleg. Inmiddels is de aarde omgeven van een wolk van data die alles met allen aan het verbinden zijn. Ons bewustzijn is al onvergelijkelijk veel ruimer dan dat van alle generaties voor ons. In al wat sinds de 19e en 20e eeuw anders is geworden, zit een drijvende kracht, de onvoorstelbare energie die alles beweegt en ook de evolutie van de mensheid veroorzaakt.

Wetenschappelijke ontdekkingen hebben een nieuw universum onthuld. Maar spiritueel verkeert een groot deel van de samenleving nog in de 19e eeuw. Dat toen ineens van alles ging veranderen in het menselijk bedrijf lijdt geen twijfels; maar dat zich eraan synchroon ook een spirituele omwenteling voordeed, dringt veel langzamer door. 

Bahá'í zienswijze: "Onze wereld heeft het donkere hart betreden van een tijdperk van fundamentele veranderingen die alles uit heel haar tumultueuze geschiedenis te boven gaat. Haar volkeren, van welk ras, land of welke godsdienst dan ook, worden uitgedaagd elke mindere loyaliteit en beperkingen opleggende identiteit ondergeschikt te maken aan hun eenheid als burgers van een enkel planetair vaderland." In de woorden van Bahá'u'lláh:

Het welzijn der mensheid, haar vrede en veiligheid zijn onbereikbaar, tenzij haar eenheid blijvend tot stand is gebracht.

Dit schreef het Universele Huis van Gerechtigheid toen er in 1992 de vertalingen van het nieuwe wetboek van God verscheen. → De Kitáb-i-Aqdas 

Over de zin van religie

Het fundamentele doel dat het Geloof van God en Zijn Religie bezielt, is de belangen van de mensheid te beveiligen, de eenheid der mensheid te bevorderen en de geest van liefde en kameraadschap onder de mensen aan te kweken. Laat het niet een bron van onenigheid en strijd, van haat en vijandschap worden. Dit is het rechte Pad, het hechte en onwrikbare fundament. Alles wat op dit fundament wordt opgericht, kan door de wisselvalligheden der wereld nooit aan kracht verliezen, noch zal het verloop van talloze eeuwen haar structuur ondermijnen.

Bahá’u’lláh